Afbeelding door: Anne Eva Kuper

Voor de meeste mensen in Amsterdam is het openbaar vervoer een makkelijke en snelle manier van reizen. Voor korte tripjes kun je de tram, metro of bus pakken en als je verder weg wil is de trein een goede optie. Maar reizen met het openbaar vervoer is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Uit een onderzoek van de Rijksoverheid blijkt dat mensen met een lichamelijke beperking verschillende problemen ervaren bij het reizen. Zo zijn ten eerste de stations of haltes niet goed bereikbaar. Dit kan bijvoorbeeld komen doordat er geen lift is of omdat de stoep niet rolstoeltoegankelijk is. Ten tweede is het opstappen op het voertuig niet altijd mogelijk, omdat deze vaak te hoog zijn. Ten derde ervaren mensen met een beperking de reis zelf vaak niet als veilig genoeg. Even een tripje met het openbaar vervoer wordt dus voor mensen met een beperking al op drie manieren ontzettend moeilijk gemaakt. 

Christiaan Zandstra zet zich in voor inclusief vervoer en maakt zelf gebruik van een rolstoel. Hij zegt het volgende over het reizen met het openbaar vervoer: “Ik zie onderweg nauwelijks mensen in een rolstoel, of blinden en slechtzienden. Ik denk dat veel mensen met een beperking bang zijn om met het openbaar vervoer te reizen, niet weten hoe het moet of er geen zin meer in hebben.”

Maar niet alleen in het openbaar vervoer ervaren mensen met een beperking hinder. Validisme, het discrimineren van mensen met een fysieke of mentale beperking, komt overal in de samenleving voor. Thomas Mel liep bij een auto-ongeluk een dwarslaesie op en merkte toen pas hoe moeilijk activiteiten, die hij voorheen moeiteloos deed, kunnen zijn.  “Plekken waar ik altijd met vrienden kwam, bleken niet toegankelijk voor mensen met een beperking. Als zoiets je overkomt kijk je ineens anders tegen de wereld aan. Kun je je vrij bewegen, dan sta je er niet bij stil. Maar drempels en nauwe deurtjes zorgen dat je in een rolstoel niet naar binnen kunt.”

Omdat er op dit punt nog veel winst te behalen valt, heb ik meegedaan aan een onderzoek vanuit de Vrije Universiteit naar manieren om vervoer inclusiever te maken. De Gemeente Amsterdam is al begonnen stations toegankelijker te maken en oudere, hoge trams in Amsterdam te vervangen door een lager model. Toch is het volledig inclusief maken van het OV ontzettend moeilijk. Daarom hebben we gedurende het onderzoek gekeken naar alternatieven. Een voorbeeld van een oplossing is het aanvullend openbaar vervoer (AOV). Het AOV bestaat onder andere uit taxibusjes waar mensen met een rolstoel in kunnen. Daarnaast kunnen we naar andere landen kijken. In Italië is er bijvoorbeeld een proefproject met een aangepaste scooter, waar mensen met een rolstoel op kunnen. Deze scooter heeft hetzelfde systeem als gedeelde vervoersvormen in Nederland, zoals de Felyx scooter en de NS fiets. We zouden deze vervoersmiddelen dus met een aanpassing veel inclusiever kunnen maken. Door deze vervoersvormen te delen, zijn de kosten ook nog eens lager.

Op deze manier nadenken over hoe we mensen met een beperking volwaardig kunnen laten meedoen in de samenleving is ontzettend belangrijk. Bij inclusiviteit wordt al snel aan strijden tegen seksisme of racisme gedacht, maar validisme wordt vaak vergeten. In de coronacrisis werd nog eens pijnlijk duidelijk hoe aanwezig validisme nog is: de vraag of we het ‘dorre hout’ (lees: fysiek beperkte mensen) niet moeten opofferen om de economie van ons land te redden, is meerdere keren gesteld. Als we de straten, openbare gebouwen en horecagelegenheden toegankelijker zouden maken, zouden we mensen met een beperking vaker in het dagelijks leven tegenkomen en elkaar beter leren begrijpen. In Scandinavische landen worden mensen met een beperking veel meer als een volwaardig onderdeel van de samenleving gezien, die andere behoeften hebben dan mensen zonder beperking. Door iedereen te includeren gaat bijvoorbeeld ook de arbeidsparticipatie omhoog. 

Denk dus mee! Misschien kan de hoge drempel bij jouw favoriete café wel worden weggehaald of heb jij een goed idee om jouw straat toegankelijker te maken. Laat van je horen en werk mee aan een inclusief Amsterdam.

Deze column is geschreven door Robert Jansen, student Management, Policy Analysis and Entrepreneurship in Health and Life Sciences aan de Vrije Universiteit (VU).