Afbeelding door: Lot Benjamins

Disclaimer

Het is belangrijk om aan te geven dat dit artikel alleen focust op ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Bij feminisme komt eigenlijk veel meer kijken. Mensen die geen man en geen vrouw zijn en de ongelijkheid die zij ervaren wordt bijvoorbeeld niet besproken. Hiernaast zijn andere vormen van onderdrukking zoals racisme, validisme, klassisme en fatshaming niet meegenomen. Dit heeft wel allemaal invloed op de ongelijkheid die iemand ervaart en is onderdeel van waar het feminisme tegen vecht. Om dit basisartikel niet te ingewikkeld te maken heb ik voor deze eendimensionale vorm gekozen, maar als je meer wil weten over verschillende ervaringen van ongelijkheid en hoe deze invloed op elkaar hebben, lees dan even het artikel Zet je intersectionele bril op.  

Het Volkskrant Magazine schreef op 29 augustus[1] dat hartaanvallen bij vrouwen vaak niet worden herkend. In het artikel stond dat de klachten van vrouwen bij een hartaanval vaak anders zijn dan de klachten die ‘normaal gesproken’ voorkomen. ‘Normaal gesproken’ betekent hier ‘bij mannen’. Mannen zijn op dit gebied namelijk nog steeds de standaard en dit heeft veel gevolgen voor vrouwen. Onopgemerkte hartaanvallen zijn maar één van de vele voorbeelden van de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen die er vandaag de dag nog steeds is. In de Volkskrant van datzelfde weekend stond bijvoorbeeld een column[2] over femicide: er was weer een vrouw door haar (ex-)partner vermoord. Deze twee dingen lijken misschien niks met elkaar te maken te hebben, maar niets is minder waar.

In ons land bestaat een systematische ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Dit betekent dat veel regels die wij in Nederland hebben beter passen bij mannen dan bij vrouwen. Deze ongelijkheid is ontstaan doordat we een bepaald beeld hebben van hoe mannen en vrouwen zouden moeten zijn. Traditioneel gezien staat de man op de eerste plaats en is de vrouw de ondersteuner. Nu lijkt deze rolverdeling uit ons land te zijn verdwenen: vrouwen mogen stemmen, werken, een eigen bankrekening hebben, anticonceptie slikken en nog veel meer dingen die nog niet zo lang geleden ondenkbaar waren. Toch zijn deze verwachtingen (stereotypen) van mannen en vrouwen er nog steeds en hebben ze in 2020 nog veel invloed op onze maatschappij.

Stereotypen als de basis van ongelijkheid

Onbewust zien we mannen nog altijd als de nummer één. Daardoor waarderen we eigenschappen die traditioneel als mannelijk worden gezien meer dan eigenschappen die als vrouwelijk worden gezien. Voorbeelden van mannelijke eigenschappen zijn: competitiviteit, directheid en assertiviteit. Mannen met deze eigenschappen zien we als serieuze, bekwame leiders. Voor vrouwen geldt dit niet: vrouwen met deze eigenschappen worden eerder gezien als onbetrouwbaar of koud. Bij vrouwen worden traditioneel vrouwelijke eigenschappen als empathie en kwetsbaarheid verwacht, maar deze eigenschappen worden ook als ongewenst ervaren, zeker in het werkveld. Een land waar vooral traditioneel mannelijke eigenschappen worden gewaardeerd en dan ook nog eens alleen bij mannen, heet een patriarchaat. Doordat we in Nederland in een patriarchaat leven, hebben mannen een sterkere machtspositie dan vrouwen.

De media speelt hier ook een grote rol in. Mannen worden bijvoorbeeld veel vaker neergezet als expert, in een werksituatie, als bron van het nieuws, als advocaat, rechter, academicus of dokter, als machthebber of succesvol persoon, als grappig of als slim. Vrouwen worden daarentegen vaker neergezet in een privésituatie, als iemand zonder baan, in sexy en onthullende kleding, in de keuken of om te praten over ‘vrouw gerelateerde’ onderwerpen.[3] Zo versterkt de media hoe we mannen en vrouwen zien, wat we van ze verwachten en hoeveel we ze waarderen.

Deze stereotypen en de media die deze bevestigen, zorgen ervoor dat er een enorme druk ontstaat voor zowel vrouwen als mannen om hieraan te voldoen. Het gevolg hiervan is dat vrouwen harder worden afgerekend als het gaat om hun uiterlijk en veel vaker worden geseksualiseerd dan mannen. Denk maar aan Instagram die geen vrouwelijke tepels toestaat op hun platform, maar wel mannelijke. Deze seksualisering wordt nog vervelender in combinatie met de druk die mannen ervaren om dominant te zijn en geen kwetsbaarheid te tonen. Samen zorgt dit er namelijk voor dat vrouwen vaker te maken krijgen met seksuele intimidatie, seksueel geweld[4] en (ex-)partnermoord. Maar deze druk kan niet alleen voor vrouwen tot de dood leiden. Mannen kunnen heel veel last hebben van het gevoel dat ze altijd maar stoer moeten zijn, moeten presteren en een dominante houding moeten aannemen, terwijl kwetsbaarheid wordt afgestraft. Dit zorgt er mede voor dat ze veel vaker het slachtoffer zijn van zelfmoord.[5]

Het feminisme is een beweging die vecht tegen deze stereotypen en ervoor wil zorgen dat mannen en vrouwen gelijkwaardig worden gewaardeerd. Om gelijkwaardigheid voor elkaar te krijgen organiseren feministen acties of campagnes, starten en tekenen zij petities en gaan ze in gesprek met de politiek of een vakbond. Een voorbeeld van een beroemde feministische groep uit 1970 is Dolle Mina. Je kent deze groep misschien wel door hun ‘Baas in eigen buik’ actie voor het recht op abortus. Feministische organisaties van deze tijd zijn bijvoorbeeld De Bovengrondse, Atria, WOMEN Inc., Mama Cash, PISSWIFE en DAMN, HONEY. Ook zijn er veel feministen die alleen te werk gaan, zoals Milou Deelen en Madeleijn van den Nieuwenhuizen.

Minder macht, geld en status

Er zijn verschillende belangrijke gevolgen van het leven in een patriarchaat. Deze laten zien hoeveel ongelijkheid er nu nog steeds is en waarom het hard nodig is dat feministen zich daarvoor inzetten. Een belangrijk gevolg is ongelijkheid in het werkveld. Het is namelijk over het algemeen lastiger voor vrouwen om aan een baan te komen dan voor mannen. De reden hiervoor is dat de meeste mensen die op posities zitten waar ze mensen kunnen aannemen mannen zijn. Aangezien mensen vooral werknemers aannemen die op ze lijken, zijn dit dus ook weer voornamelijk mannen. Stel je voor: je bent de baas van een bedrijf en daarnaast hou je ervan om te voetballen. Er komen twee mensen op sollicitatie: één lijkt qua uiterlijk op jou en is, net als jijzelf, een voetbalfan. De ander ziet er heel anders uit en tennist liever. Beiden zijn geschikt voor de baan. Wie neem je aan? Waarschijnlijk kies je de eerste kandidaat. En dit is ook niet gek! Je verwacht dat deze kandidaat goed is, omdat deze persoon op jou lijkt en jij van jezelf weet dat jij goed bent. Dit is alleen een probleem, omdat bijna alle bazen van bijna alle bedrijven hetzelfde soort type persoon zijn en hierdoor alleen maar dezelfde soort mensen worden aangenomen. Van de huidige bestuurders is maar 11.7% vrouw.[6] Van de Tweede Kamerleden is nog geen één derde vrouw.[7] Dit zorgt ervoor dat vrouwen banen mislopen en niet de macht hebben om dit te veranderen. 

Als vrouwen dan toch een baan hebben gekregen, verdienen ze minder geld voor hetzelfde werk. Deze zogenoemde loonkloof is in Nederland 14%. Als deze wordt aangepast voor functie en uren blijft er nog een onverklaarbare 7% in het bedrijfsleven en 5% bij de overheid over. Dit betekent dus dat vrouwen en mannen die precies hetzelfde werk doen, niet hetzelfde verdienen. Hier komt bij dat vrouwen naast hun baan 1,5 keer zoveel taken hebben in het huishouden en de zorg voor de kinderen vergeleken met mannen. Door deze extra taken is het voor vrouwen niet altijd mogelijk om evenveel aanwezig te zijn als mannelijke collega’s. Dit kan vervolgens weer invloed hebben op bijvoorbeeld salarisverhogingen of promoties. Om deze redenen verdienen (hetero)vrouwen vaak minder dan hun mannelijke partner. Als er kinderen komen, is het dus ook vaak de vrouw die minder gaat werken. Zo houdt de loonkloof zichzelf dus in stand.

De gevolgen van een ongelijke machtsverdeling

Als gevolg van deze machtsverschillen tussen mannen en vrouwen is er veel ongelijkheid ontstaan die je overal terugziet. Mensen met macht bepalen namelijk de regels en als deze machthebbers vooral mannen zijn, zijn de regels dus voor het grootste deel op mannen aangepast. Hierdoor worden er bijvoorbeeld vooral onderzoeken gedaan met mannelijke deelnemers en wordt er bij het verzinnen van oplossingen voor maatschappelijke problemen vooral aan de problemen van mannen gedacht. Om een paar voorbeelden te noemen: op het gebied van gezondheidszorg zorgt dit ervoor dat vrouwen vaker verkeerde medicijnen krijgen toegediend of de goede medicijnen in een verkeerde hoeveelheid. Hierdoor overlijden vrouwen vaker onnodig dan mannen en is hun hersteltijd vaak langer. Ook gebruiksvoorwerpen en vervoersmiddelen zijn gebaseerd op het mannelijke lichaam. Zo wordt de veiligheid van auto’s getest met mannelijke poppen. Hierdoor hebben vrouwen 47% meer kans op ernstig letsel na een auto-ongeluk.[8]

Dus… 

Dus, het feminisme is heel hard nodig! Door de verwachtingen die we hebben bij mannen en bij vrouwen, hebben mannen een voordeel bij het krijgen van een hoge functie of een plek in de politiek. Als dit eenmaal zo is, is het moeilijk hiervan af te komen omdat bazen van bedrijven werknemers aannemen die op ze lijken. Dit zorgt voor een verschil in macht tussen mannen en vrouwen dat zichzelf in stand houdt. Doordat mensen met macht de regels kunnen bepalen heeft dit verschil in macht invloed op alle vrouwen in Nederland, niet alleen op de vrouwen die graag de baas van een bedrijf willen worden. Verandering is ook nodig voor de vrouwen die onnodig zullen overlijden aan een hartaanval of het slachtoffer worden van geweld door hun partner, het is nodig voor alle vrouwen die seksueel geïntimideerd zijn, voor de vrouwen die geen baan kunnen vinden of geen promotie krijgen en voor de vrouwen die onnodig letsel oplopen bij een auto-ongeluk. En ook voor veel mannen zal het een opluchting zijn om niet meer aan het plaatje van ‘dominante, stoere man’ te moeten voldoen, terwijl zachte eigenschappen worden afgestraft. Verandering is nodig, ook nu.

Noten

[1] ‘Steeds meer vrouwen krijgen een hartinfarct: voordat ik het wist lag ik met gillende sirenes in de ambulance’ – Volkskrant Magazine

[2] ‘Femicide is niet iets wat pechvogels nu eenmaal overkomt’ – De Volkskrant 

[3] Check de exacte verschillen op www.womeninc.nl 

[4] Kijk voor meer informatie op www.rutgers.nl

[5] Bron: https://www.ad.nl/wetenschap/aantal-zelfmoorden-bij-mannen-twee-keer-zo-hoog-als-bij-vrouwen-dit-is-waarom~a39368d5/?referrer=https://www.google.com/

[6] De cijfers uit ‘Minder macht, geld en status’ komen van WOMEN Inc. Kijk op hun website voor meer informatie.

[7] Bron: https://www.parlement.com/id/vh8lnhrre0zv/vrouwen_in_de_tweede_kamer

[8] Bron voor de voorbeelden over gezondheid: Onzichtbare Vrouwen van Caroline Criado Perez. Lees haar boek voor meer informatie.